MÜHENDİSLİK TERİMLERİ
Terimler Sözlüğü.
Plastik enjeksiyon, kalıp tasarımı, 3D tarama ve tersine mühendislik alanlarında sıkça kullanılan teknik terimlerin açıklamaları.
24 terim
- Kalıp Tasarımı
Kalıp Boşluğu (Cavity)
Cavity
- Plastik enjeksiyon kalıbının dişi kısmıdır. Erimiş plastiği şekillendiren iç yüzeydir ve parçanın dış geometrisini belirler. Genellikle sabit plakada yer alır.
- Kalıp Tasarımı
Maça (Core)
Core
- Kalıbın erkek kısmı. Parçanın iç yüzeylerini ve boşluklarını oluşturur. Genellikle hareketli plakada bulunur ve cavity ile birlikte kapandığında parçanın geometrisini tanımlar.
- Mühendislik
DFM — Üretilebilirlik İçin Tasarım
DFM — Design for Manufacturability
- Design for Manufacturability (DFM), bir parçanın kalıp imalatı ve plastik enjeksiyon süreçlerine uygunluğunun tasarım aşamasında analiz edilmesidir. Et kalınlığı üniformluğu, çekiş açıları ve parça geometrisi bu analizin temel unsurlarıdır.
- Kalıp Tasarımı
Çekiş Açısı (Draft Angle)
Draft Angle
- Plastik enjeksiyon parçalarının kalıptan temiz çıkabilmesi için dikey yüzeylere verilen hafif açıdır. Tipik değerler 1° ile 3° arasında değişmekle birlikte, yüzey dokusu gerektiren parçalarda daha fazla açı kullanılabilir.
- Kalıp Tasarımı
Yolluk Girişi (Gate)
Gate
- Erimiş plastiğin yolluk sisteminden kalıp boşluğuna geçtiği açıklıktır. Kapı boyutu, konumu ve türü (nokta, tünel, kenar vb.) parçanın dolum kalitesini ve kaynak izlerini doğrudan etkiler.
- Kalıp Tasarımı
Ayrım Çizgisi (Parting Line)
Parting Line
- Kalıp yarılarının (cavity ve core) birbirinden ayrıldığı düzlem veya yüzeydir. Bu çizgi parçanın üzerinde hafif iz bırakabilir; tasarımda genellikle görünmez bir konumda veya geometri sınırında planlanır.
- 3D Tarama
Nokta Bulutu (Point Cloud)
Point Cloud
- 3D tarama işlemi sonucunda üretilen, her biri X-Y-Z koordinatı taşıyan milyonlarca ölçüm noktasından oluşan veri kümesidir. Tersine mühendislik sürecinin temel girdisini oluşturur ve CAD modele dönüştürülür.
- İmalat
Çekme İzi (Sink Mark)
Sink Mark
- Plastik parçanın soğuma sürecinde, yüzey altındaki kalın kesitlerde malzeme hacminin azalmasıyla oluşan yüzey çökmeleridir. Et kalınlığı üniformluğu ve soğutma kanalı tasarımı ile minimize edilir.
- Mühendislik
Tolerans
Tolerance
- Bir boyutun kabul edilebilir sapma aralığıdır. Plastik enjeksiyon parçalarında genel toleranslar ±0,1 mm ile ±0,5 mm arasında değişirken, hassas montaj bölgelerinde daha dar tolerans değerleri uygulanabilir.
- İmalat
Kaynak İzi (Weld Line)
Weld Line
- Kalıp boşluğunda farklı yönlerden gelen iki erimiş plastik akış cephesinin birleştiği çizgidir. Birleşim noktasında mekanik mukavemet ve yüzey kalitesi azalabilir; yolluk konumu tasarımıyla minimize edilir.
- Kalıp Tasarımı
İtici (Ejector)
Ejector
- Plastik enjeksiyon baskısı tamamlandıktan sonra parçayı kalıp boşluğundan çıkarmak için kullanılan pim veya plaka sistemidir. İtici konumu ve boyutu, parça yüzeyinde iz oluşturmayacak şekilde tasarımda belirlenir.
- Kalıp Tasarımı
Dağıtıcı / Yolluk (Runner)
Runner
- Erimiş plastiği ana yolluk sapından (sprue) kalıp boşluğuna ileten kanal sistemidir. Soğuk yollukta her çevrimde katılaşan yolluk atığı oluşurken, sıcak yolluk sisteminde bu atık ortadan kalkar.
- İmalat
Büzülme (Shrinkage)
Shrinkage
- Erimiş plastiğin soğuyup katılaşırken hacminin azalması sonucu oluşan boyutsal küçülmedir. Büzülme oranı malzemeye göre değişir ve kalıp tasarımında parça boyutları büzülme payı gözetilerek hesaplanır.
- İmalat
Çarpılma (Warpage)
Warpage
- Plastik parçanın kalıptan çıktıktan sonra soğuma ve büzülme farklılıkları nedeniyle istenmeyen biçimde eğilmesi veya bükülmesidir. Dengesiz et kalınlığı, yetersiz soğutma ve yüksek iç gerilmeler çarpılmayı artırır.
- Kalıp Tasarımı
Geri Kesim (Undercut)
Undercut
- Parçanın kalıp açılma yönüne dik veya karşı açılarda bulunan, standart kalıp hareketiyle çıkarılamamasına neden olan geometrik elemandır. Slider, lifter veya yan maça mekanizmaları ile çözülür.
- Kalıp Tasarımı
Yolluk Sapı (Sprue)
Sprue
- Erimiş plastiğin enjeksiyon memesinden kalıp dağıtıcı kanallarına geçtiği ana giriş noktasıdır. Soğuk yolluk sistemlerinde sprue her çevrimde parçayla birlikte çıkar; sıcak yollukta bu eleman ortadan kalkar.
- İmalat
Çapak (Flash)
Flash
- Enjeksiyon baskı sırasında erimiş plastiğin kalıp ayrım yüzeylerinden veya venting aralıklarından sızması sonucu parça kenarlarında oluşan ince plastik taşmasıdır. Kalıp kapanma kuvveti, ayrım yüzeyi kalitesi ve viskozite ile ilgilidir.
- 3D Tarama
Mesh / Örgü Yüzey
Mesh
- 3D tarama sonrası nokta bulutundan üretilen, üçgen veya dörtgen yüzey elemanlarından oluşan sayısal yüzey modelidir. STL formatındaki dosyalar bir mesh modelini temsil eder ve tersine mühendislik ile simülasyon süreçlerinde giriş verisi olarak kullanılır.
- 3D Tarama
Sapma Analizi
Deviation Analysis
- Taranan veya üretilen parçanın referans CAD geometrisine göre boyutsal farklılıklarının renk haritası ve ölçüm raporuyla görselleştirildiği kalite değerlendirme yöntemidir. Üretim uyumsuzluklarının ve kalıp revizyon ihtiyaçlarının tespitinde kullanılır.
- Kalıp Tasarımı
Slider / Yan Maça
Slider / Side Action
- Kalıp açılma yönüne dik hareket eden ve undercut geometrilerini çözmek için kullanılan hareketli kalıp elemanıdır. Kalıp kapandığında kilitlenir, açılırken yatay olarak çekilir; parçanın hasarsız çıkmasını sağlar.
- Kalıp Tasarımı
Lifter / İtici Kaması
Lifter
- Parçanın iç undercut özelliklerini çözmek için hem itme hem de açılma hareketini birleştiren açılı itici mekanizmasıdır. Parça kalıptan çıkarılırken içe dönük geometrilerden temiz sıyrılmasını sağlar.
- Kalıp Tasarımı
Sıcak Yolluk (Hot Runner)
Hot Runner
- Erimiş plastiği kalıbın içinde sürekli sıcak tutarak yolluk atığı oluşturmadan doğrudan parça boşluğuna ileten ısıtmalı kanal sistemidir. Yüksek hacimli üretimlerde çevrim süresini kısaltır ve malzeme israfını azaltır.
- Mühendislik
CAD Modeli
CAD Model
- Bilgisayar destekli tasarım (Computer-Aided Design) yazılımıyla oluşturulan üç boyutlu sayısal parça veya montaj modelidir. STEP, IGES ve Parasolid gibi nötr formatlar farklı CAD sistemleri arasında veri alışverişini sağlar.
- Mühendislik
Yüzey Pürüzlülüğü (Ra)
Surface Roughness (Ra)
- Parça veya kalıp yüzeyinin mikroskopik pürüzlerini tanımlayan Ra (ortalama pürüzlülük) değeriyle ölçülen yüzey kalitesi parametresidir. Kalıp yüzey işlemleri (polisaj, taşlama, EDM) hedef Ra değerine göre seçilir.
Projenizi Birlikte Değerlendirelim
Teknik gereksinimlerinizi paylaşın; size özel bir çözüm planı hazırlayalım.